Review sách It’s Not You – Thoát Khỏi Bẫy Thao Túng Tâm Lý Và Trở Thành Người “Kháng Ái Kỷ”

Có những mối quan hệ khiến một người dần đánh mất sự tự tin mà không nhận ra chính xác điều gì đang xảy ra. Bạn bắt đầu nghi ngờ cảm xúc của mình, liên tục tự hỏi liệu bản thân có quá nhạy cảm hay không, cố gắng giải thích nhiều hơn để được thấu hiểu nhưng càng giải thích lại càng mệt mỏi. Theo thời gian, câu hỏi “Chuyện gì đang xảy ra với mình?” có thể chuyển thành “Có phải tất cả là lỗi của mình?”.

It’s Not You – Thoát Khỏi Bẫy Thao Túng Tâm Lý Và Trở Thành Người “Kháng Ái Kỷ” của Tiến sĩ Ramani Durvasula thay vì tập trung vào việc tìm cách thay đổi một người có hành vi ái kỷ, cuốn sách hướng sự chú ý trở lại với người đang chịu ảnh hưởng từ mối quan hệ ấy: họ đã trải qua điều gì, những tổn thương ấy tác động ra sao và làm thế nào để từng bước lấy lại quyền chủ động đối với cuộc sống của mình.

Đôi nét về tác giả Tiến sĩ Ramani Durvasula

Tiến sĩ Ramani Durvasula là nhà tâm lý học lâm sàng, giáo sư tâm lý học và chuyên gia nghiên cứu về chứng ái kỷ cũng như những tác động của các mối quan hệ gây tổn thương.

Với nền tảng nghiên cứu và kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lý học, bà tiếp cận chủ đề ái kỷ từ góc nhìn của những người đang phải đối diện với các hành vi gây tổn thương trong đời sống hằng ngày. Những trải nghiệm cá nhân được tác giả chia sẻ cũng góp phần tạo nên giọng văn đồng cảm xuyên suốt tác phẩm.

Thay vì chỉ tập trung giải thích người có hành vi ái kỷ suy nghĩ như thế nào, Ramani Durvasula dành nhiều sự chú ý hơn cho câu hỏi người ở phía bên kia cần làm gì để hiểu, bảo vệ và phục hồi chính mình.

It’s Not You nói về điều gì?

Ngay từ nhan đề, It’s Not You đã đưa ra một thông điệp quan trọng: những tổn thương xuất hiện trong một mối quan hệ không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ người đang chịu đựng chúng.

Trong các mối quan hệ có hành vi thao túng hoặc bạo hành cảm xúc, một người có thể liên tục bị phủ nhận cảm xúc, xem thường, đổ lỗi hoặc khiến họ nghi ngờ cách mình nhìn nhận sự việc. Những hành vi này nếu lặp đi lặp lại có thể khiến người ở phía bên kia dần mất niềm tin vào cảm nhận của chính mình.

Cuốn sách giúp người đọc nhìn lại quá trình đó một cách có hệ thống. Thay vì chỉ đặt câu hỏi “Mình đã làm gì sai?”, độc giả được khuyến khích quan sát cả cách mối quan hệ vận hành và những ảnh hưởng mà nó để lại đối với suy nghĩ, cảm xúc cũng như cách nhìn nhận bản thân.

>> Đọc sách It’s Not You tại đây.

Thao túng tâm lý khiến một người nghi ngờ chính mình

Một trong những nội dung đáng chú ý trong It’s Not You là cách cuốn sách đề cập đến những hành vi thao túng diễn ra âm thầm trong các mối quan hệ.

Không phải mọi tổn thương đều xuất hiện dưới dạng một cuộc xung đột lớn. Đôi khi, chúng bắt đầu từ những lời phủ nhận cảm xúc, sự khinh thường, những lần đổ lỗi hoặc việc liên tục khiến một người cảm thấy suy nghĩ và cảm nhận của mình là không đúng.

Gaslighting là một ví dụ thường được nhắc đến trong những mối quan hệ như vậy. Khi một người liên tục bị khiến cho nghi ngờ ký ức, cảm nhận hoặc cách nhìn nhận sự việc của chính mình, họ có thể bắt đầu phụ thuộc vào đánh giá của đối phương để xác định điều gì là đúng.

Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở từng hành vi riêng lẻ mà còn ở tác động tích lũy của chúng. Một người có thể dần trở nên dè dặt hơn khi bày tỏ quan điểm, liên tục kiểm tra lại lời nói của mình hoặc dành quá nhiều năng lượng để cố gắng làm cho mối quan hệ trở nên “bình thường”. Thông qua việc nhận diện những mô thức này, cuốn sách giúp người đọc có thêm ngôn ngữ để gọi tên những trải nghiệm mà trước đó họ có thể chỉ cảm thấy rất mơ hồ.

Đừng vội gọi người ích kỷ là “ái kỷ”

Một điểm quan trọng khi đọc It’s Not You là cần phân biệt giữa những hành vi ích kỷ, thiếu tinh tế trong đời sống và những mô thức hành vi có tính lặp lại, gây tổn thương trong mối quan hệ.

Không phải ai nóng giận, thích được chú ý, có lúc thiếu đồng cảm hay mắc sai lầm trong cách ứng xử cũng là người có rối loạn nhân cách ái kỷ. Việc gắn nhãn quá nhanh có thể khiến chúng ta nhìn một mối quan hệ theo hướng đơn giản hóa và bỏ qua những vấn đề thực sự cần được giải quyết.

Trong cuốn sách, Tiến sĩ Ramani Durvasula đi sâu vào nhiều biểu hiện và kiểu hành vi khác nhau liên quan đến tính ái kỷ. Việc tìm hiểu những khía cạnh này không nhằm giúp người đọc tự chẩn đoán người khác mà quan trọng hơn là nhận ra những mô thức đang ảnh hưởng đến chính mình.

Cách tiếp cận này cũng giúp It’s Not You tránh rơi vào kiểu nội dung “ai là người ái kỷ?” đơn thuần. Câu hỏi quan trọng hơn là: “Mối quan hệ này đang tác động như thế nào đến mình và mình có thể làm gì để bảo vệ bản thân?”.

Nhận diện và chấp nhận thực tại

Sau khi nhận diện những mô thức gây tổn thương, một trong những bước khó khăn nhất có thể là chấp nhận rằng chúng ta không thể kiểm soát việc một người khác có thay đổi hay không.

Khi ở trong một mối quan hệ khó khăn, con người thường dành rất nhiều năng lượng để giải thích. Ta nghĩ rằng nếu đối phương hiểu được cảm xúc của mình, họ sẽ thay đổi. Nếu mình nói rõ hơn, nhẹ nhàng hơn hoặc cố gắng nhiều hơn, mọi chuyện có thể trở nên tốt đẹp.

Nhưng không phải mối quan hệ nào cũng vận hành theo cách đó.

It’s Not You khuyến khích người đọc chuyển trọng tâm từ việc cố gắng thay đổi người khác sang việc hiểu điều mình có thể kiểm soát. Chấp nhận ở đây không có nghĩa là đồng tình với hành vi gây tổn thương hay từ bỏ quyền bảo vệ bản thân. Đó là nhận ra giới hạn của mình và ngừng tiêu hao năng lượng vào những điều nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Khi không còn đặt toàn bộ hy vọng vào việc đối phương sẽ thay đổi, người đọc có thể bắt đầu dành sự chú ý cho câu hỏi quan trọng hơn: mình muốn cuộc sống của mình tiếp diễn như thế nào?

Kỹ thuật DEEP và cách tạo khoảng cách với hành vi thao túng

Một nội dung thực tế được đề cập trong sách là kỹ thuật DEEP, gồm bốn nguyên tắc: không tự vệ, không giải thích, không tham gia và không cá nhân hóa.

Trong những tương tác dễ dẫn đến tranh cãi hoặc thao túng, chúng ta thường có xu hướng giải thích thật nhiều để chứng minh mình đúng. Tuy nhiên, càng giải thích, cuộc đối thoại đôi khi càng kéo dài và càng tạo thêm cơ hội cho những vòng tranh luận không có điểm kết thúc.

DEEP hướng người đọc đến một cách phản ứng khác: không biến mọi tương tác thành một cuộc tranh luận cần phải thắng, không cố gắng chứng minh giá trị của bản thân qua từng lời nói và không xem mọi hành vi của người khác là sự phản ánh về giá trị của chính mình.

Điều này không có nghĩa là người đọc phải im lặng trước mọi vấn đề. Tùy vào hoàn cảnh, việc đặt ra ranh giới rõ ràng hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp vẫn rất quan trọng. Giá trị của kỹ thuật nằm ở việc giúp mỗi người chủ động hơn trong cách phản ứng thay vì liên tục bị cuốn vào nhịp cảm xúc do người khác tạo ra.

Chữa lành không chỉ là rời khỏi một mối quan hệ

Một trong những điểm đáng chú ý của It’s Not You là cuốn sách không xem việc rời khỏi một mối quan hệ là điểm kết thúc duy nhất của quá trình phục hồi.

Ngay cả khi một mối quan hệ đã kết thúc, những ảnh hưởng của nó vẫn có thể tiếp tục tồn tại trong cách một người nhìn nhận bản thân và các mối quan hệ mới. Họ có thể trở nên cảnh giác quá mức, khó tin tưởng người khác hoặc luôn lo lắng rằng mình đang làm điều gì đó sai.

Vì vậy, chữa lành còn là quá trình xây dựng lại mối quan hệ với chính mình.

Đó là học cách tin tưởng cảm nhận của bản thân, nhận diện những giới hạn cần thiết, hiểu điều gì là lành mạnh trong một mối quan hệ và không để những trải nghiệm trong quá khứ quyết định toàn bộ cách mình nhìn về tương lai.

Cuốn sách vì thế không chỉ hướng đến việc “thoát khỏi người ái kỷ” mà còn hướng đến một mục tiêu rộng hơn: giúp người đọc lấy lại cảm giác chủ động đối với cuộc sống của chính mình.

“Kháng ái kỷ” không có nghĩa là miễn nhiễm với tổn thương

Khái niệm “kháng ái kỷ” trong nhan đề có thể được hiểu như một trạng thái mà ở đó con người có khả năng nhận diện và ứng phó tốt hơn với những mô thức hành vi gây thao túng.

Điều này không có nghĩa một người sẽ trở nên hoàn toàn miễn nhiễm với tổn thương hay có thể dễ dàng nhận ra mọi hành vi thao túng ngay từ đầu. Các mối quan hệ trong đời sống luôn phức tạp và không phải tình huống nào cũng có câu trả lời rõ ràng.

Điều quan trọng là xây dựng khả năng nhận biết những dấu hiệu cảnh báo, hiểu giới hạn của mình và biết khi nào cần tìm kiếm sự hỗ trợ. Khi có những kỹ năng đó, chúng ta có thể chủ động hơn trong việc lựa chọn cách phản ứng và bảo vệ sức khỏe tinh thần của mình.

Một cuốn sách giúp người đọc viết lại câu chuyện về chính mình

Có lẽ điều đáng nhớ nhất mà It’s Not You mang lại không nằm ở việc tìm ra một cái tên cho người đã gây tổn thương, mà ở việc thay đổi cách người đọc nhìn về chính mình.

Sau một thời gian dài sống trong một mối quan hệ khiến họ liên tục nghi ngờ bản thân, một người có thể bắt đầu tin rằng mình quá nhạy cảm, quá khó tính hoặc không đủ tốt. Những suy nghĩ ấy nếu kéo dài có thể trở thành một phần trong cách họ định nghĩa bản thân.

Cuốn sách đặt lại câu hỏi về câu chuyện đó.

Nếu một mối quan hệ khiến bạn thường xuyên nghi ngờ chính mình, điều đó không nhất thiết chứng minh rằng bạn là người có vấn đề. Có thể đã đến lúc nhìn lại toàn bộ mối quan hệ, những mô thức tương tác và những điều bạn đã phải chịu đựng.

Từ đó, hành trình phục hồi không còn chỉ là cố gắng quên đi những gì đã xảy ra. Đó còn là quá trình xây dựng lại niềm tin vào bản thân và lựa chọn cách mình muốn sống trong tương lai.

Lời kết

It’s Not You – Thoát Khỏi Bẫy Thao Túng Tâm Lý Và Trở Thành Người “Kháng Ái Kỷ” không khuyến khích người đọc dành cả cuộc đời để tìm cách hiểu hoặc thay đổi một người khác. Thay vào đó, cuốn sách đưa họ trở về với một câu hỏi quan trọng hơn: Mình có thể làm gì để lấy lại quyền chủ động đối với cuộc sống của chính mình?

Nhận diện thao túng không phải để sống trong sự nghi ngờ tất cả các mối quan hệ. Hiểu về ái kỷ cũng không phải để vội vàng gắn nhãn cho người khác. Điều quan trọng là biết quan sát những mô thức đang diễn ra, nhận ra những dấu hiệu gây tổn thương và hiểu rằng giá trị của bản thân không được quyết định bởi cách một người khác đối xử với mình.

Đôi khi, bước đầu tiên của quá trình chữa lành chỉ đơn giản là ngừng tự hỏi “Có phải lỗi của mình không?” và bắt đầu nhìn lại câu chuyện bằng một góc nhìn công bằng hơn với chính mình.

Bởi như thông điệp mà nhan đề cuốn sách muốn gửi gắm, “It’s Not You” – đó không phải lúc nào cũng là lỗi của bạn.

Ghé blog Fahasa để xem thêm nhiều nội dung bổ ích khác!

Bài viết liên quan:

> Review sách “Thuyết Mặc Kệ Họ”: Giải phóng tâm trí, sống đời tự do

> Review sách ngoại văn “The Subtle Art of Not Giving a F*ck”: Nghệ thuật từ bỏ những lo âu để sống cuộc đời đúng nghĩa

> 6 cuốn sách văn học chữa lành mang lại bình yên trong tâm hồn