Review sách “Báu Vật Của Đời”: Một hiện tượng của văn học Trung Quốc

Báu Vật Của Đời của Mạc Ngôn, nguyên tác “Phong Nhũ Phì Đồn” (1995), là một trong những tiểu thuyết nổi bật của văn học Trung Quốc hiện đại, tái hiện sống động bức tranh xã hội Trung Quốc thế kỷ 20. Tác phẩm đã được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ và góp phần quan trọng đưa Mạc Ngôn đến với giải Nobel Văn học năm 2012. Sau hơn hai thập kỷ, cuốn sách vẫn giữ sức hút mạnh mẽ nhờ lối kể chuyện vừa bi tráng vừa huyền ảo, khắc họa sâu sắc hình tượng người mẹ Thượng Quan Lỗ Thị, một biểu tượng của sự hy sinh và kiên cường.

Vì sao “Báu Vật Của Đời” vẫn lay động trái tim độc giả đương đại?

Khi lật giở những trang đầu tiên của cuốn sách, độc giả thường bị cuốn hút ngay bởi giọng kể chân thực, thô ráp nhưng đầy sức sống của vùng quê Cao Mật. Liệu một câu chuyện trải dài gần một thế kỷ lịch sử Trung Quốc, với bao biến cố đẫm máu và mất mát, có còn gần gũi với thế hệ trẻ hôm nay? Câu trả lời là có, bởi Báu Vật Của Đời không chỉ tái hiện lịch sử qua lăng kính chính trị mà còn khắc họa sâu sắc hành trình của một người phụ nữ nông thôn, người đã chứng kiến và chịu đựng mọi thăng trầm của thời đại. Qua ngòi bút tài hoa của Mạc Ngôn, cuốn sách trở thành lời tri ân dành cho tình mẫu tử, báu vật thiêng liêng nhất của kiếp người, mỗi trang viết đều gợi lên nỗi xúc động sâu lắng, thôi thúc người đọc suy ngẫm về sức mạnh của lòng nhân ái giữa bão tố cuộc đời.

Giới thiệu tác giả Mạc Ngôn 

Mạc Ngôn, tên thật Quản Mạc Nghiệp, sinh ngày 17 tháng 2 năm 1955 tại huyện Cao Mật, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc – một vùng đất nghèo khó, nơi mà ông lớn lên giữa nạn đói khủng khiếp của Đại Nhảy Vọt (1959-1961) và những năm tháng lao động khổ sai. Gia đình ông là nông dân thuần túy, và chính những trải nghiệm tuổi thơ cơ cực đã khắc sâu vào tâm trí ông hình ảnh làng quê với những cánh đồng lúa mạch vàng óng, những cơn gió mang mùi đất đai nồng nặc, và nỗi đau của những số phận bị lịch sử giày vò. Ông bỏ học từ năm lớp năm, chăn trâu cắt cỏ, rồi tham gia quân đội năm 1976, nơi ông bắt đầu sáng tác từ năm 1981 với truyện ngắn “Mưa phùn rơi trên cánh đồng”. Bút danh “Mạc Ngôn” nghĩa là “không nói”, chính là lời nhắc nhở bản thân về sự kiệm lời, nhưng trên trang giấy, ông lại tuôn trào như một dòng sông cuồn cuộn, đầy hình ảnh và cảm xúc.

Sự nghiệp của Mạc Ngôn bùng nổ với Cây Tỏi Nổi Giận (1987), tác phẩm khắc họa cuộc đấu tranh của nông dân Trung Quốc qua lăng kính huyền ảo, được dịch sang hơn 30 ngôn ngữ. Tiếp đó là Cao Lương Đỏ (1986), không chỉ đoạt giải Mao Thuẫn mà còn được Trương Nghệ Mưu chuyển thể thành phim đoạt Cành Cọ Vàng tại Cannes năm 1988, đưa tên tuổi ông ra thế giới. Đến năm 1995, Báu Vật Của Đời ra đời như đỉnh cao của phong cách “hiện thực huyền ảo” đặc trưng, nơi ông đan xen yếu tố dân gian, lịch sử và hiện đại một cách tài tình. Năm 2012, khi nhận Nobel Văn học, Viện Hàn lâm Thụy Điển ca ngợi ông vì “kết hợp chủ nghĩa hiện thực huyền ảo với truyện kể dân gian, lịch sử và cuộc sống đương đại”, biến những câu chuyện làng quê thành biểu tượng toàn cầu về sức sống con người. Hôm nay, với hơn 40 tác phẩm, Mạc Ngôn không chỉ là nhà văn Trung Quốc đầu tiên đoạt Nobel mà còn là người đã nâng tầm văn học dân gian Sơn Đông lên bản đồ văn chương thế giới.

Nội dung sách “Báu Vật Của Đời”

Báu Vật Của Đời là một bản sử thi đồ sộ với độ dài hơn 500.000 từ, trải dài từ cuối triều Thanh vào khoảng năm 1900 cho đến những năm 1990, tái hiện gần như toàn bộ những biến động dữ dội của Trung Quốc hiện đại thông qua cuộc đời người phụ nữ nông thôn Thượng Quan Lỗ Thị, sinh ra tại Cao Mật, tỉnh Sơn Đông. Bà là người mẹ có chín người con gái và một người con trai duy nhất là Thượng Quan Kim Đồng. Mỗi đứa con của Lỗ Thị mang dòng máu của những người đàn ông khác nhau, đại diện cho các lực lượng chính trị và xã hội đối nghịch, từ thầy tu Công giáo, binh lính Quốc dân đảng, người lính Nhật Bản, du kích cộng sản cho đến sĩ quan Giải phóng quân, biến gia đình bà trở thành hình ảnh thu nhỏ của một dân tộc bị xâm lược, bị chia cắt và dày xéo bởi bạo lực nhưng vẫn bền bỉ sinh tồn và tái sinh.

Trong bối cảnh những năm tháng cuối cùng đầy hỗn loạn của triều Thanh, khi Lỗ Thị, tên thật là Lỗ Toàn Nhi, kết hôn với một người thợ rèn nghèo khó nhưng vô sinh, rồi sớm trở thành góa phụ sau khi chồng qua đời vì bệnh tật. Bà bước vào hành trình làm mẹ bằng cách dang rộng vòng tay trước những người đàn ông trôi dạt trong thời chiến, sinh ra những người con gái vừa là kết tinh của định mệnh vừa là biểu tượng cho sức chịu đựng phi thường của người phụ nữ Trung Quốc. Từ những cô gái còn mơ về tình yêu cho đến những số phận bị lịch sử nghiền nát, tất cả đều phản chiếu sự khốc liệt của thời đại. Những biến cố lớn lần lượt tràn đến như cơn cuồng phong: cuộc xâm lược của Nhật Bản năm 1937 đem theo bom đạn và nỗi ô nhục, cướp đi sinh mạng của những đứa con đầu lòng; cuộc nội chiến giữa Quốc dân đảng và Cộng sản sau đó biến Cao Mật thành chiến địa đẫm máu, nơi con rể bà, đại diện cho những phe phái khác nhau, thay nhau thống trị rồi hủy diệt. Nạn đói trong thời kỳ Đại Nhảy Vọt đẩy con người đến tận cùng của cái đói và sự tuyệt vọng, khiến Lỗ Thị phải chứng kiến con cháu mình chết dần trong đau đớn. Đến Cách mạng Văn hóa, sự điên loạn đạt đến tột cùng khi những người thân phản bội lẫn nhau, làng quê chìm trong thù hận và bà bị tra tấn, bị vu cáo là phản cách mạng chỉ vì lòng nhân ái không đổi.

Dẫu phải chịu đựng vô vàn mất mát, từ mất con, mất cháu, mất mái nhà cho đến thân thể bị chà đạp và linh hồn bị tổn thương, Lỗ Thị vẫn cháy âm ỉ như một ngọn lửa không tắt. Bà nuôi dưỡng cả những đứa trẻ không cùng huyết thống như con ruột, dùng chính dòng sữa của mình để níu giữ sự sống cho con người trong cơn đói khát. Bà phản kháng thế giới bằng sự im lặng bền bỉ, bằng lòng bao dung dành cho cả những kẻ từng là thù địch. Khi đất nước bước vào thời kỳ cải cách và mở cửa, Lỗ Thị lặng lẽ ra đi trong sự cô độc, nhưng câu chuyện về bà tiếp tục được Kim Đồng kể lại, trở thành biểu tượng cho chính đất nước Trung Hoa, rộng lớn, đầy đau thương, nhưng không một thế lực nào có thể quật ngã. Dưới ngòi bút của Mạc Ngôn, lịch sử không còn là những cột mốc khô khan mà trở thành dòng máu nóng chảy trong từng thân phận, ám ảnh và lay động người đọc đến tận cùng.

>> Đọc sách “Báu Vật Của Đời” tại đây. 

Nghệ thuật kể chuyện hòa quyện giữa hiện thực khắc nghiệt và huyền ảo dân gian

Sức hấp dẫn bền bỉ của Báu Vật Của Đời trước hết nằm ở nghệ thuật tự sự đa tầng đầy táo bạo của Mạc Ngôn, nơi hiện thực khốc liệt và chất huyền ảo dân gian hòa quyện như một tấm thêu sống động của ký ức tập thể. Ông triển khai lối kể đa thanh, khi để Thượng Quan Kim Đồng, người con trai lạc lối, nghiện ngập nhưng giàu trí tưởng tượng, cất tiếng ở ngôi thứ nhất; khi lại lùi về ngôi thứ ba toàn tri để bao quát những biến thiên lớn của lịch sử. Đôi lúc, ranh giới giữa sự sống và cái chết bị xóa nhòa khi linh hồn người đã khuất trở về làm nhân chứng cho thời đại, như hình ảnh người con rể Tây Môn Náo hóa thân thành con lừa biết nói, lặng lẽ dõi theo và bình luận về nỗi hỗn loạn của nhân gian. Những yếu tố kỳ ảo xuất hiện một cách tự nhiên, không hề gượng ép: từ những giấc mơ về bầu ngực khổng lồ mang tính biểu tượng cho sự sống, cho đến những hồn ma vất vưởng nơi chiến địa hay con quạ đen mang theo điềm báo, tất cả đều làm sâu thêm bi kịch hiện thực.

Ngôn ngữ của Mạc Ngôn mang một vẻ đẹp rất riêng, thô mộc như lớp đất quê, trực diện và dữ dội khi khắc họa cảnh sinh nở, cái chết và dục vọng của con người, nhưng đồng thời cũng đầy chất thơ, giàu cảm xúc và ám ảnh. Hình ảnh bộ ngực của Lỗ Thị được ông miêu tả như hai ngọn núi tuyết trĩu nặng dòng sữa ấm, không chỉ mang ý nghĩa sinh học mà còn trở thành ẩn dụ cho lòng bao dung và sức sống bất tận của dân tộc. Tác phẩm được cấu trúc thành tám phần tương ứng với các giai đoạn lịch sử, song thời gian không chảy theo đường thẳng mà liên tục đan xen, chồng lấn, tạo nên cảm giác như một giấc mộng dài nơi quá khứ và hiện tại hòa vào nhau. Chính lối viết táo bạo ấy đã khiến cuốn tiểu thuyết trở thành tâm điểm tranh cãi ngay khi ra mắt vào năm 1995, bị chỉ trích vì sự nhạy cảm và tinh thần phê phán lịch sử, nhưng sau đó nhanh chóng được vinh danh bởi giải thưởng cao nhất của Hội Nhà văn Trung Quốc, khẳng định vị thế như một hiện tượng văn học đặc biệt.

Thượng Quan Lỗ Thị – Biểu tượng bất khuất qua lăng kính nữ quyền và nhân văn

Thượng Quan Lỗ Thị là linh hồn của Báu Vật Của Đời, đại diện cho hình ảnh người phụ nữ Trung Quốc và rộng hơn là số phận của cả dân tộc Trung Hoa trong thế kỷ 20 đầy biến động. Vẻ đẹp, sức sống và lòng bền bỉ của bà liên tục bị thử thách, khi bà trở thành nạn nhân của mọi thế lực đầy toan tính, từ quân phiệt, thực dân cho đến những phong trào mang danh cách mạng. Đúng như tinh thần trong lời phát biểu Nobel của Mạc Ngôn rằng người mẹ là báu vật quý giá nhất của đời người, Lỗ Thị hiện thân cho một dạng phản kháng thầm lặng, cho khả năng sinh tồn và bao dung ngay giữa địa ngục trần gian, nơi con người bị vùi dập bởi chiến tranh, đói khát và hận thù.

Qua hình tượng người mẹ ấy, tác phẩm mở ra một chiều sâu nữ quyền đầy ám ảnh, khi người phụ nữ không còn là kẻ chịu đựng cam phận mà trở thành trụ cột âm thầm của lịch sử, dùng tình yêu, sự nhẫn nại và hy sinh để chống lại bạo lực và sự hủy diệt. Đồng thời, tiểu thuyết cũng là một lời phê phán tinh tế dành cho những sai lầm mang tầm vóc quốc gia, từ Đại Nhảy Vọt đến Cách mạng Văn hóa, nhưng không sa vào cực đoan hay thù hẳn, mà luôn đặt con người và lòng nhân ái lên trên mọi ý thức hệ. Nhiều nhà phê bình quốc tế, tiêu biểu là Howard Goldblatt, người dịch bản tiếng Anh, đã xem đây như một bức tranh sử thi về sức sống con người, nơi nỗi đau của lịch sử không chỉ được ghi nhớ mà còn được chuyển hóa thành hy vọng.

Đọc “Báu Vật Của Đời” để chiêm nghiệm báu vật thiêng liêng của kiếp người

Khi khép lại những trang cuối cùng của Báu Vật Của Đời, người đọc không chỉ còn lại nỗi xót xa trước những mất mát mà còn tràn đầy ngưỡng mộ trước sức mạnh của tình mẫu tử và ý chí con người. Cuốn sách khiến ta phẫn nộ trước bóng tối của lịch sử nhưng đồng thời tự hào trước ánh sáng của lòng nhân ái bất diệt. Với chiều sâu lịch sử, sức nặng cảm xúc và nghệ thuật kể chuyện bậc thầy, Báu Vật Của Đời xứng đáng là kiệt tác mà mọi thế hệ nên đọc, giúp chúng ta nhìn thấy Trung Quốc hiện đại qua lăng kính của một người mẹ vĩ đại.

Nếu đang tìm kiếm một hành trình văn học vừa bi tráng vừa nhân văn, hãy mở cuốn sách này. Nó sẽ chạm đến những góc sâu thẳm nhất của trái tim, nhắc nhở rằng giữa muôn vàn biến cố, báu vật thực sự của đời người chính là tình yêu thương không điều kiện, như hình ảnh Thượng Quan Lỗ Thị, bất tử trong dòng chảy văn chương.

Truy cập web/app Fahasa.com hoặc đến  nhà sách Fahasa trên toàn quốc để sở hữu ngay cuốn sách “Báu Vật Của Đời” với giá tốt cùng nhiều ưu đãi hấp dẫn.

Ghé blog Fahasa để xem thêm nhiều nội dung bổ ích khác!