Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) mang đến nhiều công cụ hỗ trợ học tập và công việc, trong đó ChatGPT, Gemini, Claude và NotebookLM là những cái tên được quan tâm rộng rãi. Mỗi nền tảng có thế mạnh riêng: công cụ hỗ trợ viết nội dung, công cụ tìm kiếm và tổng hợp thông tin, nền tảng xử lý tài liệu hay trợ lý AI đa năng. Tuy nhiên, với người mới bắt đầu, việc tìm hiểu tất cả cùng lúc có thể khiến quá trình học trở nên rời rạc và khó ứng dụng.
Vậy ChatGPT, Gemini, Claude và NotebookLM khác nhau như thế nào? Nên học công cụ AI nào trước để tiết kiệm thời gian và sử dụng hiệu quả? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ chức năng của từng nền tảng, so sánh ưu điểm và lựa chọn lộ trình học phù hợp với nhu cầu thực tế.
Tổng quan về ChatGPT, Gemini, Claude và NotebookLM
Trước khi lựa chọn công cụ để học, bạn cần hiểu mỗi nền tảng được phát triển nhằm hỗ trợ những nhóm công việc nào. Dù đều ứng dụng trí tuệ nhân tạo để xử lý ngôn ngữ và thông tin, bốn công cụ này không hoàn toàn giống nhau.
ChatGPT: Trợ lý AI đa năng cho công việc và học tập
ChatGPT là trợ lý AI do OpenAI phát triển, có khả năng hỗ trợ người dùng trong nhiều hoạt động như viết nội dung, giải thích kiến thức, dịch thuật, lên ý tưởng, lập kế hoạch và phân tích dữ liệu.
Điểm đáng chú ý của ChatGPT là khả năng xử lý nhiều dạng yêu cầu trong cùng một cuộc hội thoại. Người dùng có thể bắt đầu bằng việc xây dựng ý tưởng, tiếp tục yêu cầu chỉnh sửa nội dung, sau đó nhờ công cụ tóm tắt hoặc chuyển đổi thông tin sang định dạng khác.
Một số ứng dụng phổ biến của ChatGPT gồm:
- Soạn thảo và chỉnh sửa email, báo cáo, bài viết.
- Lên ý tưởng nội dung marketing, tiêu đề và kế hoạch truyền thông.
- Tóm tắt tài liệu, giải thích khái niệm và dịch thuật.
- Hỗ trợ xử lý bảng tính, phân tích dữ liệu và tạo biểu đồ.
- Tra cứu thông tin trên web và hỗ trợ nghiên cứu khi sử dụng các tính năng tương ứng.
Nhờ phạm vi ứng dụng rộng, ChatGPT là lựa chọn phù hợp để người mới bắt đầu làm quen với cách giao tiếp, đặt câu lệnh và phối hợp với AI trong nhiều tình huống khác nhau.
>> Đọc sách hướng dẫn sử dụng ChatGPT tại đây.
Gemini: Trợ lý AI gắn với hệ sinh thái Google
Gemini là dòng trợ lý AI do Google phát triển. Công cụ này có thể hỗ trợ trả lời câu hỏi, viết nội dung, phân tích thông tin, xử lý dữ liệu và nghiên cứu các chủ đề theo yêu cầu.
Một lợi thế đáng chú ý của Gemini là khả năng kết hợp với hệ sinh thái Google. Tùy phiên bản, gói dịch vụ và thiết lập tài khoản, người dùng có thể khai thác các tính năng liên quan đến Google Workspace và những nguồn dữ liệu như Gmail, Google Drive.
Gemini cũng cung cấp tính năng Deep Research để hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu, tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn và xây dựng báo cáo. Bên cạnh đó, khả năng kết nối với NotebookLM giúp người dùng tiếp tục khai thác nội dung từ các bộ tài liệu đã chuẩn bị.
Gemini phù hợp với những người thường xuyên làm việc trên các nền tảng Google, cần tìm hiểu thông tin hoặc muốn kết hợp AI vào quy trình xử lý tài liệu và công việc hằng ngày.
>> Đọc sách hướng dẫn sử dụng Gemini tại đây.
Claude: Trợ lý AI tập trung vào xử lý nội dung và phát triển ý tưởng
Claude là trợ lý AI do Anthropic phát triển, được sử dụng trong nhiều công việc liên quan đến viết lách, phân tích, xử lý tài liệu và lập trình.
Claude hỗ trợ người dùng xây dựng nội dung dài, phân tích thông tin và phát triển ý tưởng theo từng bước. Với tính năng Projects, người dùng có thể tổ chức các cuộc hội thoại và tài liệu theo từng chủ đề, đồng thời thiết lập hướng dẫn riêng để duy trì bối cảnh làm việc.
Một tính năng đáng chú ý khác là Artifacts, cho phép Claude tạo ra những sản phẩm nội dung độc lập như tài liệu, thiết kế, biểu đồ, mã nguồn hoặc các công cụ tương tác để người dùng tiếp tục chỉnh sửa và sử dụng.
Claude là lựa chọn đáng tìm hiểu đối với người thường xuyên làm việc với văn bản dài, tài liệu chuyên môn, nội dung sáng tạo hoặc các dự án cần duy trì bối cảnh qua nhiều lần trao đổi.
>> Đọc sách hướng dẫn sử dụng Claude tại đây.
NotebookLM: Công cụ AI hỗ trợ nghiên cứu từ tài liệu có sẵn
Khác với ba nền tảng trên, NotebookLM của Google tập trung vào việc giúp người dùng khai thác thông tin từ những nguồn tài liệu do chính họ cung cấp.
Bạn có thể thêm các nguồn như PDF, Google Docs, Google Slides, website, văn bản hoặc video YouTube công khai vào một notebook. Sau đó, NotebookLM hỗ trợ đặt câu hỏi, tóm tắt, tìm kiếm thông tin và kết nối các nội dung trong phạm vi nguồn đã cung cấp.
Một điểm nổi bật là câu trả lời có thể đi kèm trích dẫn liên kết đến nội dung trong tài liệu nguồn, giúp người dùng thuận tiện kiểm tra thông tin. Công cụ còn có Audio Overview, tính năng tạo bản tổng quan dạng hội thoại âm thanh từ tài liệu.
NotebookLM đặc biệt hữu ích với sinh viên, người làm nghiên cứu, nhân viên văn phòng và những ai thường xuyên phải đọc, tổng hợp nhiều tài liệu cùng lúc.
>> Đọc sách hướng dẫn sử dụng NotebookLM tại đây.
So sánh ChatGPT, Gemini, Claude và NotebookLM
| Tiêu chí | ChatGPT | Gemini | Claude | NotebookLM |
|---|---|---|---|---|
| Định hướng chính | Trợ lý AI đa năng | Trợ lý AI đa năng, gắn với Google | Trợ lý AI hỗ trợ nội dung và phân tích | Nghiên cứu từ nguồn tài liệu |
| Viết nội dung | Có | Có | Có | Hỗ trợ dựa trên tài liệu nguồn |
| Tóm tắt tài liệu | Có | Có | Có | Thế mạnh nổi bật |
| Nghiên cứu thông tin | Có tìm kiếm và nghiên cứu chuyên sâu tùy tính năng | Có Deep Research | Có tìm kiếm và nghiên cứu tùy tính năng | Tập trung vào nguồn đã cung cấp |
| Phân tích dữ liệu | Có | Có, tùy tính năng | Có, tùy tính năng | Phù hợp với dữ liệu trong nguồn tài liệu |
| Làm việc với tài liệu | Hỗ trợ nhiều định dạng | Kết hợp hệ sinh thái Google | Có Projects và khả năng xử lý tài liệu | Tổ chức và khai thác nguồn tài liệu |
| Đối tượng phù hợp | Người mới học AI, nhân viên văn phòng, người sáng tạo nội dung | Người dùng hệ sinh thái Google, người cần nghiên cứu | Người viết nội dung, người làm việc với tài liệu và dự án | Sinh viên, người nghiên cứu, người đọc nhiều tài liệu |
Lưu ý: Bảng trên tập trung vào định hướng và ứng dụng nổi bật, không phải bảng xếp hạng chất lượng. Tính năng thực tế, giới hạn sử dụng và khả năng tích hợp có thể thay đổi theo phiên bản, khu vực và gói tài khoản.
Nên học công cụ AI nào trước?
Không có một thứ tự học cố định phù hợp với tất cả mọi người. Nếu bạn mới bắt đầu, lựa chọn hợp lý là học một công cụ có thể giải quyết nhiều nhu cầu trước, sau đó bổ sung những nền tảng chuyên biệt theo công việc.
Người mới bắt đầu: Nên học ChatGPT trước
Nếu chưa từng sử dụng AI hoặc mới chỉ biết đến các công cụ qua những nội dung trên mạng, ChatGPT là lựa chọn phù hợp để bắt đầu.
Bạn có thể làm quen với những thao tác cơ bản như đặt câu hỏi, cung cấp bối cảnh, yêu cầu định dạng đầu ra và chỉnh sửa kết quả qua nhiều lượt trao đổi. Đây cũng là nền tảng tốt để hình thành kỹ năng viết prompt, tức cách diễn đạt yêu cầu để AI hiểu đúng nhiệm vụ.
Những nội dung nên thực hành đầu tiên:
- Yêu cầu AI giải thích một khái niệm khó hiểu.
- Nhờ AI viết và chỉnh sửa email.
- Tóm tắt một đoạn văn bản dài.
- Lên kế hoạch học tập hoặc công việc.
- Đưa ra nhiều phương án cho một vấn đề.
Khi đã quen với cách đặt câu lệnh, bạn có thể chuyển sang các yêu cầu phức tạp hơn như phân tích dữ liệu, nghiên cứu thông tin hoặc xử lý tài liệu.
Người thường xuyên sử dụng Google: Nên học Gemini
Nếu công việc hằng ngày chủ yếu diễn ra trên Gmail, Google Drive, Google Docs hoặc Google Sheets, Gemini là công cụ đáng ưu tiên tìm hiểu.
Bạn có thể khám phá cách sử dụng AI để hỗ trợ viết nội dung, tổng hợp thông tin, làm việc với tài liệu và nghiên cứu. Việc tìm hiểu khả năng tích hợp với các ứng dụng Google cũng giúp bạn nhận biết những công đoạn có thể được hỗ trợ ngay trong quy trình làm việc hiện tại.
Gemini đặc biệt phù hợp với người muốn kết hợp AI vào hệ sinh thái công cụ đã quen thuộc thay vì phải thay đổi hoàn toàn cách làm việc.
Người làm nội dung và thường xuyên xử lý văn bản dài: Nên học Claude
Với những người thường xuyên viết bài, biên tập tài liệu, xây dựng nội dung chuyên sâu hoặc phát triển các dự án cần nhiều vòng chỉnh sửa, Claude là công cụ đáng tìm hiểu.
Bạn có thể thử sử dụng Claude để xây dựng dàn ý, phát triển bản nháp, phân tích cấu trúc bài viết và chỉnh sửa nội dung theo bộ tiêu chí cụ thể. Tính năng Projects cũng hữu ích khi cần duy trì bối cảnh và hướng dẫn riêng cho từng dự án.
Thay vì chỉ yêu cầu AI viết một bài hoàn chỉnh, hãy thử giao từng nhiệm vụ nhỏ như đánh giá tính logic, tìm ý trùng lặp, đề xuất cách diễn đạt hoặc kiểm tra sự nhất quán giữa các phần.
Người thường xuyên đọc tài liệu và nghiên cứu: Nên học NotebookLM
Nếu công việc hoặc việc học đòi hỏi phải tiếp nhận nhiều tài liệu, NotebookLM có thể là lựa chọn nên ưu tiên.
Bạn có thể tạo một notebook riêng cho từng chủ đề, thêm các tài liệu liên quan rồi đặt câu hỏi để tìm thông tin cần thiết. Công cụ hỗ trợ tổng hợp nội dung từ những nguồn đã cung cấp, giúp bạn tiết kiệm thời gian khi cần nghiên cứu hoặc ôn tập.
Ví dụ, khi phải đọc nhiều báo cáo về một chủ đề, bạn có thể đưa các tài liệu vào cùng một notebook và yêu cầu hệ thống:
- Tóm tắt nội dung từng tài liệu.
- So sánh những điểm giống và khác nhau.
- Tìm các số liệu hoặc luận điểm quan trọng.
- Tổng hợp những vấn đề được nhiều nguồn đề cập.
- Xây dựng bộ câu hỏi để tự kiểm tra kiến thức.
NotebookLM đặc biệt hữu ích khi bạn muốn câu trả lời bám sát tài liệu gốc thay vì chỉ nhận một phản hồi tổng quát từ AI.
Những kỹ năng cần có khi học và sử dụng công cụ AI
Bên cạnh việc tìm hiểu tính năng của từng nền tảng, người dùng cũng cần phát triển những kỹ năng nền tảng để khai thác AI hiệu quả hơn.
Kỹ năng viết prompt: Biết cách mô tả nhiệm vụ, cung cấp bối cảnh và xác định kết quả mong muốn là yếu tố quan trọng để nhận được câu trả lời phù hợp.
Tư duy phản biện: Không nên mặc định mọi thông tin AI tạo ra đều chính xác. Người dùng cần biết cách kiểm tra dữ kiện, đối chiếu nguồn và nhận diện những điểm chưa hợp lý.
Kỹ năng tìm kiếm và đánh giá thông tin: Khi sử dụng AI cho nghiên cứu, cần phân biệt nguồn đáng tin cậy với thông tin chưa được xác minh. Đặc biệt, hãy kiểm tra ngày cập nhật và bối cảnh của dữ liệu.
Kiến thức chuyên môn: AI có thể hỗ trợ thực hiện nhiều công đoạn, nhưng kiến thức nền vẫn cần thiết để đánh giá chất lượng đầu ra và đưa ra quyết định phù hợp.
Ý thức bảo mật dữ liệu: Không tùy tiện đưa thông tin cá nhân, dữ liệu khách hàng, tài liệu nội bộ hoặc nội dung mật lên các nền tảng AI khi chưa được phép. Hãy tìm hiểu chính sách dữ liệu và quy định của tổ chức trước khi sử dụng.
Lời kết
Không có công cụ nào phù hợp tuyệt đối với mọi nhiệm vụ. Điều quan trọng là hiểu rõ thế mạnh của từng nền tảng, biết cách đặt yêu cầu và kiểm tra kết quả trước khi ứng dụng vào thực tế.
Trong thời đại AI phát triển nhanh chóng, khả năng sử dụng công cụ chỉ là bước khởi đầu. Người biết kết hợp công nghệ với tư duy, kiến thức chuyên môn và khả năng đánh giá thông tin mới có thể khai thác AI một cách chủ động và hiệu quả.
Ghé blog Fahasa để xem thêm nhiều nội dung bổ ích khác!
Bài viết liên quan:
> Cách sử dụng AI trong công việc: 10 tình huống thực tế cho dân văn phòng
> Tủ sách AI: Kho tri thức thông minh cho kỷ nguyên số
> Top 10 cuốn sách về AI nên đọc để hiểu sâu về tương lai trí tuệ nhân tạo
