Học tập thường được xem là con đường để mở rộng tri thức và xây dựng tương lai. Nhưng nếu quá trình học chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ, làm theo và tin vào những điều người khác truyền đạt, liệu đó có còn là học? Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục của Takafumi Horie đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời: Khi tiếp thu kiến thức mà không tự suy nghĩ, liệu chúng ta đang thực sự học hay chỉ đang tiếp nhận một cách thụ động?
Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục đặt ra câu hỏi thế nào là học?
Học thường được hiểu là tiếp nhận kiến thức từ sách vở, thầy cô, gia đình hoặc những người có kinh nghiệm. Tuy nhiên, Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục cho rằng tiếp nhận kiến thức chưa phải là đích đến cuối cùng của việc học.
Một người có thể ghi nhớ rất nhiều thông tin nhưng vẫn thiếu khả năng suy nghĩ độc lập. Họ biết điều gì được cho là đúng, nhưng không biết vì sao nó đúng. Họ có thể làm tốt theo một công thức có sẵn, nhưng lại lúng túng khi phải tự đưa ra lựa chọn trong một hoàn cảnh mới.
Từ góc nhìn này, học không chỉ là tích lũy kiến thức. Học còn là quá trình sử dụng lý trí để phân tích, đặt câu hỏi, kiểm chứng và hình thành quan điểm của riêng mình.
Đó cũng là vấn đề trung tâm mà cuốn sách muốn người đọc suy ngẫm: kiến thức chỉ thực sự có giá trị khi chúng ta biết cách sử dụng nó bằng chính tư duy của mình.
>> Đọc sách Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục tại đây.
Giáo dục vô tình biến người học thành những cá nhân rập khuôn
Giáo dục có vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy và nhân cách. Tuy nhiên, khi người học quá phụ thuộc vào những khuôn mẫu có sẵn, giáo dục cũng có thể tạo ra một hệ quả không mong muốn: con người quen với việc làm theo hơn là tự suy nghĩ.
Từ nhỏ, chúng ta có thể đã quen với việc tìm một đáp án đúng, ghi nhớ những gì được yêu cầu và cố gắng đạt kết quả tốt trong các kỳ thi. Cách học ấy giúp xây dựng nền tảng kiến thức, nhưng nếu kéo dài mà thiếu khả năng phản biện, người học rất dễ hình thành thói quen chờ người khác đưa ra câu trả lời.
Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục khai thác chính nghịch lý này. Vấn đề không nằm ở việc tiếp nhận kiến thức, mà nằm ở việc chúng ta có còn khả năng tự quyết sau khi tiếp nhận hay không.
Nếu mọi suy nghĩ đều được hình thành từ những điều người khác đã nói, mọi lựa chọn đều dựa trên tiêu chuẩn của người khác và mọi mục tiêu đều được đặt ra theo kỳ vọng của xã hội, con người rất dễ sống theo một “kịch bản” có sẵn mà không nhận ra.
Tư duy độc lập quan trọng hơn việc biết thật nhiều
Một trong những thông điệp đáng chú ý của cuốn sách là lời nhắc về tư duy độc lập.
Trong thời đại thông tin, việc tiếp cận kiến thức chưa bao giờ dễ dàng như hiện nay. Chúng ta có thể đọc sách, xem video, tìm kiếm thông tin và học hỏi từ rất nhiều nguồn khác nhau. Nhưng càng có nhiều thông tin, khả năng đánh giá thông tin càng trở nên quan trọng.
Không phải điều gì được nhiều người tin cũng chắc chắn đúng. Không phải lời khuyên của người thành công nào cũng phù hợp với hoàn cảnh của mình. Và không phải một con đường được số đông lựa chọn sẽ trở thành con đường phù hợp với tất cả mọi người.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “Người khác nói gì?”, chúng ta cần học cách đặt thêm những câu hỏi như: “Điều này có thực sự đúng không?”, “Vì sao tôi tin vào điều này?”, “Nó có phù hợp với hoàn cảnh của mình không?” và “Tôi có đang lựa chọn vì chính mình hay chỉ vì người khác kỳ vọng như vậy?”. Đó là cách kiến thức chuyển hóa thành tư duy.
Đừng sống bằng “bộ não” của người khác
Một trong những điểm có thể khiến người đọc suy ngẫm nhiều nhất khi đọc Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục chính là vấn đề quyền tự quyết.
Trong cuộc sống, chúng ta chịu ảnh hưởng từ rất nhiều người: cha mẹ, thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp, những người thành công hay thậm chí cả những chuẩn mực xã hội. Những ảnh hưởng ấy không hoàn toàn tiêu cực. Trái lại, chúng có thể giúp chúng ta học hỏi và trưởng thành.
Điều đáng quan tâm là liệu chúng ta có đang tiếp nhận tất cả mà không còn tự mình lựa chọn.
Một lời khuyên có thể rất hữu ích với người này nhưng không phù hợp với người khác. Một ngành học có thể là lựa chọn tốt đối với bạn bè nhưng chưa chắc là con đường mình muốn theo đuổi. Một định nghĩa về thành công có thể được xã hội đề cao nhưng không nhất thiết phải trở thành mục tiêu của tất cả mọi người.
Cuốn sách vì thế khuyến khích người đọc tiếp thu những điều bên ngoài nhưng không đánh mất quyền quyết định bên trong.
Giáo dục không chỉ cần kiến thức
Kiến thức cung cấp cho con người những công cụ để hiểu thế giới. Nhưng để lựa chọn cách sử dụng những công cụ ấy, chúng ta cần khả năng phán xét.
Đây cũng là lý do Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục không chỉ phù hợp với học sinh, sinh viên mà còn có thể mang đến nhiều suy ngẫm cho những người đã rời ghế nhà trường.
Bởi “học” không kết thúc khi chúng ta tốt nghiệp. Mỗi ngày, con người vẫn tiếp nhận rất nhiều thông tin và quan điểm mới. Từ công việc, các mối quan hệ cho đến những nội dung xuất hiện trên Internet, chúng ta liên tục đứng trước những điều cần đánh giá và lựa chọn.
Nếu chỉ biết tiếp nhận mà không biết suy xét, chúng ta rất dễ trở thành người bị dẫn dắt bởi quan điểm của người khác.
Ngược lại, khi biết đặt câu hỏi và tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, việc học trở thành một quá trình chủ động hơn.
Học không phải để trở thành bản sao của một ai đó
Giá trị của giáo dục không chỉ nằm ở số lượng kiến thức mà một người có thể ghi nhớ. Một nền giáo dục có ý nghĩa còn cần giúp con người biết đặt câu hỏi, biết suy nghĩ, biết phân biệt và quan trọng nhất là biết tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Thuật Tẩy Não Trong Giáo Dục của Takafumi Horie mang đến một lời nhắc khá mạnh mẽ: đừng biến việc học thành quá trình tiếp nhận thụ động. Hãy tiếp thu kiến thức từ những người đi trước, nhưng đừng trao quyền quyết định cuộc đời mình cho bất kỳ ai.
Bởi sau cùng, kiến thức có thể đến từ người khác, nhưng cách chúng ta suy nghĩ và con đường chúng ta lựa chọn vẫn cần thuộc về chính mình.
Ghé blog Fahasa để xem thêm nhiều nội dung bổ ích khác!
Bài viết liên quan:
> Review sách “Học Cách Học”: Bí kíp đánh bại sự trì hoãn và làm chủ mọi kiến thức
> Review sách “Educated: A Memoir”: Giáo dục là chìa khóa phá bỏ xiềng xích của quá khứ
