Hành trình 30 năm bôn ba hải ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một thiên anh hùng ca về lòng yêu nước mà còn là một bài học đại học thực tế khổng lồ. Để tìm ra con đường giải phóng dân tộc, Người đã không ngần ngại dấn thân vào đủ mọi tầng lớp xã hội, trải qua gần 20 công việc khác nhau.
Vậy cụ thể Bác Hồ đã làm nghề gì để vừa mưu sinh, vừa thâm nhập thực tiễn thế giới? Hãy cùng Fahasa ngược dòng thời gian về năm 1911 để khám phá hành trình đầy gian khổ nhưng vô cùng vĩ đại.
Rời Bến Nhà Rồng với công việc phụ bếp trên tàu biển
Ngày 5/6/1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành lấy tên Văn Ba, xin làm phụ bếp trên con tàu Amiral Latouche Tréville của hãng Năm Sao để rời Bến Nhà Rồng, bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước.
Đó là một công việc vô cùng cực nhọc. Mỗi ngày, Văn Ba phải thức dậy từ khoảng 4 giờ sáng để quét dọn nhà bếp, nhóm lò, khuân than, lấy thực phẩm từ kho lạnh rồi rửa xoong nồi, bát đĩa cho hàng trăm người trên tàu. Trong khi nhà bếp nóng hầm hập, hầm chứa thực phẩm lại lạnh buốt, công việc kéo dài liên tục đến tận 9 – 10 giờ tối mới kết thúc.
Những chiếc nồi, chảo lớn nặng trĩu, những bậc cầu thang chênh vênh trên con tàu luôn lắc lư giữa sóng biển khiến công việc càng thêm vất vả. Dù vậy, mức lương mà Văn Ba nhận được chỉ khoảng 45 franc mỗi tháng, một khoản tiền rất ít ỏi vào thời điểm đó.
Có lần, kỹ sư canh nông Bùi Quang Chiêu gặp Văn Ba trên tàu và khuyên nên từ bỏ nghề phụ bếp vì quá nặng nhọc, tìm một công việc danh giá hơn. Nhưng người thanh niên ấy chỉ lễ phép cảm ơn mà không thay đổi quyết định.
Sau này, Bác từng kể lại rằng dù công việc cực khổ từ sáng sớm đến đêm khuya, Người vẫn tranh thủ học văn hóa và chính trị. Bởi với Bác, chỉ cần có ý chí thì hoàn cảnh khó khăn đến đâu cũng có thể vượt qua.
>> Hé lộ lý do vì sao Bác Hồ lên tàu Amiral Latouche Tréville ra đi tìm đường cứu nước
Khát vọng tìm hiểu thế giới để cứu dân, cứu nước
Việc ra đi của Nguyễn Tất Thành không phải để mưu cầu cuộc sống giàu sang hay thỏa mãn thú phiêu lưu tuổi trẻ. Ngay từ nhỏ, Người đã luôn day dứt trước câu hỏi làm sao để dân tộc Việt Nam thoát khỏi ách đô hộ.
Sau này, Bác từng chia sẻ rằng từ năm 13 tuổi, Người đã được nghe ba từ “Tự do – Bình đẳng – Bác ái” bằng tiếng Pháp và rất muốn tìm hiểu điều gì thực sự ẩn sau những khẩu hiệu ấy.
Trong một lần trò chuyện với nhà báo Mỹ Anna Louise Strong, Người nói rằng khi đó nhiều người Việt Nam hy vọng nước ngoài sẽ giúp dân tộc thoát khỏi ách thống trị, nhưng bản thân Người muốn trực tiếp đi xem thế giới vận hành ra sao, rồi mới tìm cách giúp đồng bào mình. Chính suy nghĩ lớn lao ấy đã thôi thúc chàng trai trẻ rời quê hương với hai bàn tay trắng nhưng mang theo khát vọng cứu nước mãnh liệt.
Làm vườn tại Pháp sau khi rời tàu
Năm 1912, khi tàu cập cảng Le Havre để sửa chữa, nhiều nhân viên được điều chuyển trở về Đông Dương. Tuy nhiên, Văn Ba quyết định ở lại Pháp thay vì quay về nước.
Trong khoảng thời gian này, Người làm công việc làm vườn cho chủ hãng tàu Chargeurs Réunis. Dù chỉ là lao động chân tay giản dị, nhưng đây tiếp tục là cơ hội để Người học hỏi xã hội phương Tây và tiếp xúc với đời sống của người lao động nghèo.
>> 35 mẩu chuyện ngắn cảm động về Bác Hồ
Làm thủy thủ, bồi tàu đi vòng quanh châu Phi
Cũng trong năm 1912, Nguyễn Tất Thành tiếp tục nhận làm bồi trên một chuyến tàu hàng đi vòng quanh châu Phi. Dù nhiều người khuyên can vì hành trình nguy hiểm, khí hậu khắc nghiệt và tàu chở hàng rất dễ say sóng, Người vẫn quyết định lên đường với mong muốn được tận mắt quan sát nhiều quốc gia trên thế giới.
Trong những chuyến hải trình ấy, Người đã đi qua Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Algeria, Tunisia, Congo, Senegal… Và ở bất cứ nơi đâu, Người cũng chứng kiến cảnh người lao động bị bóc lột nặng nề dưới ách thực dân.
Đi ở, làm thuê tại Mỹ
Khoảng từ năm 1912 đến 1913, Văn Ba đặt chân đến nước Mỹ. Tại đây, Người vừa lao động kiếm sống vừa tìm hiểu đời sống xã hội Mỹ.
Bác từng kể rằng mình đã làm thuê ở khu Brooklyn với mức lương khoảng 40 USD mỗi tháng. Ngoài giờ làm việc, Người dành thời gian học tập và đi nhiều nơi để quan sát đời sống nhân dân.
Người đặc biệt xúc động khi tận mắt chứng kiến cuộc sống khốn khó của người da đen ở khu Harlem. Có tài liệu cũng cho biết Nguyễn Tất Thành từng làm việc tại khách sạn Parker House ở Boston. Quãng thời gian ở Mỹ đã giúp Người hiểu sâu hơn về sự bất công trong xã hội tư bản.
Cào tuyết và đốt lò ở nước Anh
Đầu năm 1913, Nguyễn Tất Thành sang Anh để tiếp tục hành trình.
Để mưu sinh nơi đất khách, Người từng làm nghề cào tuyết cho một trường học. Công việc quá nặng nhọc khiến sức khỏe suy giảm nên Người phải nghỉ việc.
Sau đó, Người chuyển sang làm thợ đốt lò. Mỗi ngày từ sáng sớm, Người phải chui xuống hầm tối để nhóm lửa, xúc than và làm việc trong môi trường đầy khói bụi, nóng bức và ngột ngạt.
Tuy nhiên, trong hoàn cảnh khó khăn ấy, Nguyễn Tất Thành vẫn kiên trì tự học tiếng Anh. Ngoài giờ lao động, Người tranh thủ học từng câu chữ, từng cách phát âm. Cuối tuần, Người còn theo học với một giáo sư người Italy để nâng cao trình độ ngoại ngữ.
>> Tủ Sách Bác Hồ: Tổng hợp những cuốn sách hay nhất về Bác Hồ tại Fahasa mà bạn không nên bỏ lỡ
Làm phụ bếp và thợ làm bánh tại London
Sau thời gian làm thợ đốt lò, Nguyễn Tất Thành làm thuê tại khách sạn Drayton Court ở Tây London rồi chuyển sang khách sạn Carlton, một khách sạn nổi tiếng thời bấy giờ.
Tại Carlton, Người làm việc dưới sự hướng dẫn của đầu bếp lừng danh người Pháp Escoffier. Công việc chính là dọn dẹp bếp núc và xử lý thức ăn thừa. Điều khiến mọi người chú ý là Nguyễn Tất Thành luôn giữ lại những phần thức ăn còn sạch sẽ để giúp người nghèo thay vì vứt bỏ. Chính lòng nhân hậu ấy đã khiến đầu bếp Escoffier quý mến Người.
Nhận thấy sự chăm chỉ và cầu tiến của chàng thanh niên Việt Nam, ông đã hướng dẫn thêm nghề làm bánh cho Nguyễn Tất Thành và tạo điều kiện để Người có thêm thời gian học tiếng Anh.
Làm thợ ảnh, bán rượu và viết báo tại Pháp
Cuối năm 1917, Nguyễn Tất Thành quay lại Pháp và bắt đầu giai đoạn hoạt động cách mạng sôi nổi hơn dưới tên gọi Nguyễn Ái Quốc.
Để trang trải cuộc sống, Người làm rất nhiều nghề:
- Thợ sửa ảnh
- Rửa và phóng ảnh
- Vẽ chao đèn
- Vẽ đồ mỹ nghệ Trung Hoa
- Bán rượu rum
- Viết báo, phát hành báo
Mật thám Pháp từng ghi nhận rằng Nguyễn Ái Quốc thường lợi dụng công việc bán rượu để gặp gỡ và tuyên truyền cách mạng cho những người dân thuộc địa.
Người cũng đăng quảng cáo sửa ảnh trên báo để kiếm thêm thu nhập. Dù cuộc sống vô cùng thiếu thốn, Người vẫn bền bỉ hoạt động chính trị và viết báo đấu tranh cho quyền lợi của các dân tộc bị áp bức.
Phiên dịch, bán báo và mở lớp huấn luyện tại Trung Quốc
Từ năm 1924 đến 1927, Nguyễn Ái Quốc hoạt động tại Quảng Châu, Trung Quốc.
Người làm phiên dịch cho phái đoàn cố vấn của Liên Xô bên cạnh chính quyền Tôn Trung Sơn, đồng thời phụ trách công tác tuyên truyền trên báo Canton Gazette.
Ngoài hoạt động cách mạng, Người còn bán báo, bán thuốc lá để có tiền sinh hoạt hằng ngày. Đặc biệt, đây là giai đoạn Nguyễn Ái Quốc trực tiếp mở nhiều lớp huấn luyện chính trị cho thanh niên Việt Nam yêu nước, đặt nền móng cho phong trào cách mạng sau này.
>> Review sách “Bác Hồ Viết Tuyên Ngôn Độc Lập”: Hướng về Đại lễ 80 năm Quốc Khánh
Làm vườn, đi buôn và học nghề thuốc ở Thái Lan
Trong thời gian hoạt động tại Thái Lan, Nguyễn Ái Quốc lấy tên Thầu Chín và sống rất gần gũi với bà con Việt kiều.
Người cùng lao động như mọi người: đào giếng, làm vườn, gánh gạch, xây trường học, làm ruộng và đi buôn nhỏ để gây quỹ hoạt động. Ban ngày làm việc, ban đêm Người còn đi chơm cá đến khuya mới trở về.
Có thời gian, Người sống tại hiệu thuốc của một Việt kiều để học nghề thuốc và tìm hiểu cách chữa bệnh. Người từng bốc thuốc chữa bệnh cho cán bộ và nghiên cứu nhiều loại cây thuốc dân gian. Khi tình hình nguy hiểm, để giữ bí mật hoạt động, Nguyễn Ái Quốc thậm chí còn cải trang thành nhà sư để tiếp tục hoạt động cách mạng.
Làm báo, dạy học và huấn luyện cán bộ cách mạng
Năm 1938, với tên gọi Hồ Quang, Bác làm việc tại Văn phòng Bát lộ quân ở Quế Lâm, Trung Quốc và phụ trách biên tập báo nội bộ.
Đầu năm 1941, Người trực tiếp mở các lớp huấn luyện chính trị tại Quảng Tây rồi sau đó trở về Pác Bó, Cao Bằng để lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Ngoài giảng dạy và dịch tài liệu, Người còn tham gia lao động cùng nhân dân, hướng dẫn chữa bệnh và hỗ trợ đồng bào trong đời sống thường ngày.
Để qua mắt địch khi đi công tác, có lúc Nguyễn Ái Quốc còn cải trang thành thầy lang hoặc thầy cúng.
Nhà cách mạng chuyên nghiệp – sự nghiệp lớn nhất cuộc đời Bác
Trong hành trình cứu nước, Hồ Chí Minh đã trải qua gần 20 công việc khác nhau, từ lao động phổ thông đến nghề trí thức. Nhưng trên tất cả, Người luôn xem mình là một người yêu nước và một nhà cách mạng chuyên nghiệp.
Mỗi nghề nghiệp mà Bác từng làm không đơn thuần chỉ để kiếm sống, mà còn là cơ hội để hiểu cuộc đời, gần gũi quần chúng lao động và tìm ra con đường đúng đắn cho dân tộc Việt Nam.
Từ chính những năm tháng lao động gian khổ ấy, Nguyễn Ái Quốc đã tiếp cận chủ nghĩa Marx – Lenin. “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản.”
Kết luận
Hành trình hơn 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, ý chí và nghị lực phi thường.
Từ một người phụ bếp trên tàu biển đến vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, Bác đã trải qua biết bao nghề nghiệp, gian khổ và hy sinh. Chính những tháng năm lao động giữa đời thường đã giúp Người thấu hiểu nhân dân, tiếp cận tinh hoa nhân loại và tìm ra con đường giải phóng dân tộc đúng đắn cho Việt Nam.
Ngày nay, khi đất nước hòa bình và phát triển, mỗi người dân Việt Nam càng thêm trân trọng và biết ơn những hy sinh to lớn mà Bác đã dành trọn cho độc lập, tự do của dân tộc.
Ghé blog Fahasa để xem thêm nhiều nội dung bổ ích khác!
Bài viết liên quan:
> Review sách “Hành Trình Theo Chân Bác”: Lần theo dấu chân vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh
> Review bộ sách “Di Sản Hồ Chí Minh”: Kho tàng tư tưởng và văn hóa của vị lãnh tụ vĩ đại
