Sau hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, từ một đơn vị phát hành sách vận hành theo cơ chế bao cấp, FAHASA đã vươn mình trở thành một trong những chuỗi bán lẻ sách có quy mô lớn nhất cả nước. Đến năm 2025, hệ thống này đã sở hữu gần 140 nhà sách phủ khắp 25 tỉnh, thành, với doanh thu vượt mốc 4.230 tỷ đồng.
Theo báo cáo tài chính năm 2025, doanh thu thuần của FAHASA đạt 4.228 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 5% so với năm trước. Con số phản ánh sự phát triển ổn định của một doanh nghiệp đã trải qua nhiều biến động lớn của thị trường trong suốt nửa thế kỷ.
Để đạt được vị thế hôm nay là cả một hành trình dài với không ít thăng trầm. Từ những ngày đầu tiếp quản các hiệu sách sau năm 1975, đến giai đoạn khó khăn vào cuối thập niên 1980, đã có lúc các nhà sách quốc doanh tại TP.HCM buộc phải chia sẻ mặt bằng để kinh doanh thêm giày dép, bít tất hay hàng bách hóa nhằm duy trì hoạt động.
Chủ tịch HĐQT Phạm Minh Thuận, người gắn bó và dẫn dắt FAHASA từ thời điểm cổ phần hóa năm 2006, đã có những chia sẻ nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập. Ông trao đổi về bài toán sinh tồn của ngành phát hành sách, đồng thời hé lộ định hướng đưa nhà sách trở thành một “mỏ neo” giá trị trong các trung tâm thương mại hiện đại.
Giai đoạn khó khăn phải bán giày dép
Sau tháng 4/1975, TP.HCM bước vào một chương mới cùng tiến trình thống nhất đất nước. Nhu cầu tiếp cận thông tin và sách báo cách mạng của người dân gia tăng mạnh mẽ. Đáp ứng yêu cầu đó, cuối năm 1975, một phòng phát hành trực thuộc Sở Văn hóa Thông tin được thành lập, đảm nhiệm việc tiếp nhận nguồn sách báo từ miền Bắc và tổ chức phổ biến rộng rãi tại thành phố.
Một cột mốc quan trọng được xác lập vào ngày 6/8/1976, khi Quốc doanh Phát hành sách TP.HCM – tiền thân của FAHASA – chính thức ra đời. Từ đây, hệ thống phát hành sách được định hình bài bản với bộ máy quản lý, kho vận và các bộ phận nghiệp vụ, đảm trách việc tiếp nhận sách từ Tổng công ty Phát hành sách Việt Nam và phân phối đến mạng lưới nhà sách địa phương.
Ở thời điểm đó, TP.HCM là đô thị có nền tảng dân trí cao, nhu cầu tiếp cận tri thức và tìm hiểu chính sách mới thông qua sách báo luôn ở mức lớn. Trong bối cảnh nguồn cung còn hạn chế, hầu hết các đầu sách khi phát hành đều nhanh chóng được tiêu thụ, phản ánh rõ nét tinh thần hiếu học và khát khao tri thức của người dân.
Tuy nhiên, bước sang thời kỳ Đổi mới từ năm 1986, ngành phát hành sách đối diện với một bước ngoặt đầy thách thức. Cơ chế thị trường dần thay thế mô hình bao cấp, kéo theo sự xuất hiện của nhiều nguồn sách phong phú, đặc biệt là sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân.
Trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng, các dòng “sách mì ăn liền” như truyện tình cảm, truyện vụ án… nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nhờ tốc độ phát hành và khả năng tiêu thụ cao. Ngược lại, các đơn vị quốc doanh, vốn thiếu sự linh hoạt trong vận hành, rơi vào tình trạng tồn kho kéo dài, khiến không ít nhà sách lâm vào cảnh chật vật.
Để duy trì hoạt động, nhiều cửa hàng buộc phải xoay xở bằng cách tận dụng mặt bằng kinh doanh thêm các mặt hàng ngoài ngành. Ngay cả những nhà sách lớn như Sài Gòn hay Xuân Thu cũng phải nhường một phần không gian để bày bán giày dép, bít tất và hàng bách hóa, một giải pháp tình thế nhưng phản ánh rõ áp lực sinh tồn của ngành trong giai đoạn đầy biến động.
Bước chuyển mình sau đổi mới
Từ đầu thập niên 1990, FAHASA bắt đầu quá trình tái cấu trúc toàn diện, đánh dấu sự chuyển dịch rõ nét về tư duy và mô hình kinh doanh. Thay vì phụ thuộc vào nguồn cung theo kế hoạch như trước, doanh nghiệp chủ động mở rộng mạng lưới đối tác, tìm kiếm và nhập khẩu sách hợp pháp từ nhiều nguồn khác nhau nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.
Những thay đổi này nhanh chóng phát huy hiệu quả, giúp hoạt động kinh doanh từng bước khởi sắc trong giai đoạn 1990–1995, tạo tiền đề cho các bước phát triển tiếp theo.
Dấu mốc đáng chú ý tiếp tục được ghi nhận vào giai đoạn 1995–1996, các nhà sách lớn như Xuân Thu (đường Đồng Khởi) và Nguyễn Huệ được đầu tư nâng cấp, mang diện mạo hiện đại hơn. Cùng thời điểm, FAHASA mở rộng danh mục sản phẩm bằng việc nhập khẩu sách ngoại văn từ các nhà xuất bản quốc tế uy tín như Oxford và Cambridge, thay vì chủ yếu là sách tiếng Nga như trước đây.
Một trong những đổi mới mang tính bước ngoặt là việc áp dụng mô hình “tự chọn”. Nếu trước kia khách hàng phải thông qua nhân viên để lấy sách từ quầy, thì nay họ có thể trực tiếp tiếp cận không gian trưng bày, tự do lựa chọn và xem sách trước khi quyết định mua. Trải nghiệm mua sắm cởi mở này nhanh chóng tạo sức hút lớn, góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng của độc giả.
Song song đó, FAHASA cũng bắt đầu chủ động thuê mặt bằng để mở rộng hệ thống, từng bước hình thành nền tảng cho mô hình chuỗi bán lẻ chuyên nghiệp, xây dựng hướng đi chiến lược giúp doanh nghiệp bứt phá trong những năm sau này.
Cổ phần hóa và chiến lược mở rộng toàn quốc
Bước ngoặt mang tính quyết định của FAHASA diễn ra trong giai đoạn 2005–2006, doanh nghiệp tiến hành cổ phần hóa, trùng với thời điểm Việt Nam chuẩn bị gia nhập WTO. Sự kiện này không chỉ thay đổi cấu trúc sở hữu, mà còn đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy quản trị từ cơ chế kế hoạch sang mô hình tự chủ, linh hoạt theo thị trường.
Từ một hệ thống chủ yếu hoạt động tại TP.HCM với khoảng 20 cửa hàng, FAHASA đã lựa chọn một hướng đi táo bạo: dồn toàn lực cho chiến lược mở rộng quy mô trên phạm vi toàn quốc. Ông Phạm Minh Thuận, Chủ tịch HĐQT FAHASA chia sẻ:
“Chúng tôi kiên định với triết lý ‘Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh’ – không lấn sân sang khâu tổ chức bản thảo hay xuất bản, mà chỉ chuyên tâm làm một việc duy nhất là phát triển chuỗi bán lẻ nhà sách.”
Sự nhất quán trong chiến lược này giúp doanh nghiệp tránh được tình trạng dàn trải nguồn lực, đồng thời từng bước xây dựng một hệ thống bán lẻ chuyên nghiệp, có chiều sâu. Từ nền tảng đó, FAHASA không ngừng mở rộng mạng lưới, đưa thương hiệu hiện diện tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước, khẳng định vị thế tiên phong trong lĩnh vực phát hành sách.
Vận hành bằng công nghệ và dữ liệu
Hiện nay, FAHASA đang quản lý danh mục lên tới khoảng 400.000 mặt hàng. Để vận hành hiệu quả một hệ thống có quy mô lớn như vậy, doanh nghiệp đã sớm đặt nền móng công nghệ từ năm 2006, từng bước số hóa toàn bộ hoạt động quản lý.
Hệ thống vận hành hiện đại, kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI), cho phép theo dõi và phân tích dữ liệu theo thời gian thực. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể nhanh chóng nhận diện các sản phẩm bán chạy để ưu tiên trưng bày, đồng thời kiểm soát tồn kho một cách chính xác và linh hoạt.
Những công việc vốn tiêu tốn nhiều thời gian như kiểm kê cũng được tối ưu hóa đáng kể: từ quy trình kéo dài tới 20 ngày, nay chỉ còn khoảng 30 phút sau khi hoàn tất. Song song đó, khoảng 90% chứng từ giấy đã được loại bỏ, góp phần tinh gọn quy trình và nâng cao hiệu suất vận hành.
Hiệu quả sử dụng nguồn lực cũng được cải thiện rõ rệt. Nếu năm 2020, FAHASA cần khoảng 2.300 nhân sự để đạt doanh thu 3.285 tỷ đồng, thì đến năm 2025, doanh thu đã tăng lên 4.230 tỷ đồng trong khi quy mô nhân sự giảm còn khoảng 2.200 người, một minh chứng rõ nét cho tác động của chuyển đổi số.
“Suy cho cùng, nếu không có sự đam mê, yêu mến và trăn trở không ngừng với nghề sách, thì không ai có thể gắn bó và xây dựng hệ thống Nhà sách trong suốt mấy chục năm qua đến ngày hôm nay.” – Ông Phạm Minh Thuận, Chủ tịch HĐQT FAHASA chia sẻ
Nhà sách vật lý vẫn có chỗ đứng
Trong bối cảnh thương mại điện tử và sách điện tử ngày càng phát triển, ông Phạm Minh Thuận cho rằng nhà sách truyền thống vẫn còn nhiều dư địa để tồn tại và phát triển.
Theo ông, thị trường sách điện tử tại Việt Nam chưa thực sự bùng nổ, phần nào do những hạn chế về công nghệ, vấn đề bảo mật cũng như bài toán bản quyền chưa được giải quyết triệt để. Trong khi đó, việc đến nhà sách không đơn thuần là hành vi mua sắm, mà còn là một trải nghiệm văn hóa quen thuộc của người Việt.
Ông nhận định, nhà sách vật lý sẽ không bị thay thế, mà sẽ tiếp tục song hành cùng các nền tảng công nghệ. Đặc biệt, nếu biết đầu tư vào không gian, dịch vụ và trải nghiệm khách hàng, nhà sách hoàn toàn có thể giữ vững sức hút và vai trò riêng trong đời sống hiện đại.
Con người và bài toán kế thừa
Bước chân vào ngành sách từ năm 1977 với mục tiêu ban đầu là mưu sinh, ông Phạm Minh Thuận đã từng bước khẳng định năng lực và gắn bó trọn vẹn với lĩnh vực này, để rồi vươn lên đảm nhiệm vai trò lãnh đạo cao nhất tại FAHASA.
Một trong những dấu ấn nổi bật trong quá trình điều hành của ông là việc tái tổ chức hệ thống theo mô hình 5 trung tâm vùng. Cách làm này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn tối ưu hóa hoạt động luân chuyển hàng hóa trên phạm vi toàn quốc.
Ở cấp độ thực tiễn, ông luôn trực tiếp khảo sát từng địa điểm trước khi đưa ra quyết định mở nhà sách, nhằm đảm bảo mọi rủi ro được cân nhắc và kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu.
Khi nói về câu chuyện chuyển giao thế hệ, ông nhìn nhận đây là một quá trình kế thừa mang tính liên tục, đòi hỏi thời gian và sự chuẩn bị kỹ lưỡng, không thể diễn ra trong ngày một ngày hai. Hiện nay, ông tập trung vào hoạch định chiến lược vĩ mô, trong khi hoạt động điều hành dần được trao lại cho đội ngũ kế cận.
Theo ông, thế hệ lãnh đạo mới sở hữu lợi thế rõ rệt về công nghệ và khả năng thích ứng nhanh, nhưng để đi xa, họ cần kết hợp điều đó với tư duy quản trị bài bản và sự thấu hiểu sâu sắc về ngành.
Chính sự giao thoa giữa kinh nghiệm tích lũy và năng lực công nghệ hiện đại sẽ là chìa khóa giúp ngành phát hành sách duy trì đà phát triển bền vững trong tương lai.
Nguồn: Tri Thức – Znews
Ghé blog Fahasa để xem thêm nhiều nội dung bổ ích khác!
Bài viết liên quan:
> FAHASA và hành trình 50 năm chuyển mình kiến tạo hệ sinh thái tri thức hiện đại
