Nguồn gốc, ý nghĩa ngày Quốc tế Xóa Nạn Mù Chữ 8/9

Ngày 8 tháng 9 hằng năm được toàn thế giới kỷ niệm là Ngày Quốc tế Xóa Nạn Mù Chữ (International Literacy Day), một sáng kiến của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đọc, viết và tiếp cận giáo dục. Đây là dịp để cộng đồng quốc tế cùng nhìn nhận những thành tựu và thách thức trong cuộc chiến chống lại nạn mù chữ, đồng thời thúc đẩy các nỗ lực để đảm bảo mọi người đều có cơ hội học tập.

Nguồn gốc ngày Quốc tế Xóa Nạn Mù Chữ

Ngày Quốc tế Xóa Nạn Mù Chữ được UNESCO chính thức công nhận vào ngày 26 tháng 10 năm 1966, trong kỳ họp thứ 14 của Hội nghị Toàn thể UNESCO tại Paris, và lần đầu tiên được tổ chức vào ngày 8 tháng 9 năm 1967. Mục tiêu của ngày này là nâng cao nhận thức toàn cầu về tầm quan trọng của việc biết chữ, đồng thời kêu gọi các chính phủ, tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng chung tay hành động để xóa bỏ nạn mù chữ – một trong những rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của con người và xã hội.

Theo UNESCO, biết chữ không chỉ dừng lại ở khả năng đọc và viết, mà còn là nền tảng để mỗi cá nhân tiếp cận tri thức, tham gia vào đời sống kinh tế – xã hội, chính trị và thực thi các quyền con người cơ bản. Ngày Quốc tế Xóa Nạn Mù Chữ vì thế mang ý nghĩa sâu sắc: nhắc nhở nhân loại rằng giáo dục là quyền cơ bản của mọi người, và xóa mù chữ chính là chìa khóa để xây dựng một xã hội công bằng, hòa bình và phát triển bền vững.

Thực trạng mù chữ trên thế giới

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong lĩnh vực giáo dục, nạn mù chữ vẫn là một thách thức toàn cầu. Theo thống kê của UNESCO năm 2024:

• Khoảng 739 triệu thanh niên và người trưởng thành trên toàn thế giới vẫn thiếu các kỹ năng đọc viết cơ bản, trong đó 2/3 là phụ nữ.

• 60,7 triệu trẻ em không được đến trường, và hàng triệu trẻ em khác đi học không đều hoặc bỏ học giữa chừng.

• Các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là Nam Á (tỷ lệ biết chữ người lớn là 58,6%) và châu Phi cận Sahara (59,7%). Các quốc gia có tỷ lệ biết chữ thấp nhất bao gồm Burkina Faso (12,8%), Niger (14,4%), và Mali (19%).

• Đại dịch COVID-19 đã làm trầm trọng thêm tình trạng mù chữ, khi khoảng 1,6 tỷ học sinh bị gián đoạn học tập vào đỉnh điểm của đại dịch, và ước tính 24 triệu học sinh (trong đó 11 triệu là trẻ em gái và phụ nữ trẻ) có nguy cơ không quay lại trường học.

Những con số này cho thấy mù chữ không chỉ là vấn đề giáo dục mà còn liên quan chặt chẽ đến nghèo đói, bất bình đẳng giới, xung đột, và thiếu cơ sở hạ tầng giáo dục.

Tầm quan trọng của việc xóa mù chữ

Biết chữ là nền tảng cho sự phát triển cá nhân và xã hội. Theo UNESCO, việc xóa mù chữ mang lại nhiều lợi ích quan trọng:

• Trao quyền cho cá nhân: Biết chữ giúp con người tiếp cận thông tin, hiểu quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó tham gia tích cực hơn vào xã hội.
• Phát triển kinh tế: Những người biết chữ có cơ hội tìm được việc làm tốt hơn, tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống. Một năm học thêm có thể tăng thu nhập cá nhân từ 10-20%.
• Cải thiện sức khỏe: Biết chữ giúp nâng cao nhận thức về chăm sóc sức khỏe, giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và cải thiện sức khỏe gia đình.
• Thúc đẩy bình đẳng giới: Phụ nữ biết chữ có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào giáo dục và sức khỏe của con cái, từ đó phá vỡ vòng xoay nghèo đói.
• Xây dựng hòa bình và bền vững: Biết chữ giúp con người phát triển tư duy phản biện, tiếp cận thông tin đáng tin cậy, và tham gia vào các hoạt động xây dựng xã hội hòa bình.

Những nỗ lực toàn cầu trong việc xóa mù chữ

Trong hơn năm thập kỷ qua, cộng đồng quốc tế đã triển khai nhiều sáng kiến để xóa nạn mù chữ:

• Chương trình Giáo dục cho Tất cả (EFA): Khởi động năm 1990, chương trình này đặt mục tiêu đảm bảo giáo dục cơ bản cho mọi người, bao gồm việc biết chữ.

• Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG 4): Đặt mục tiêu đảm bảo giáo dục chất lượng, công bằng và toàn diện cho tất cả vào năm 2030, với trọng tâm là xóa mù chữ cho thanh niên và người trưởng thành.

• Giải thưởng Xóa Mù chữ Quốc tế của UNESCO: Từ năm 1967, UNESCO đã trao hơn 500 giải thưởng cho các tổ chức và cá nhân có đóng góp xuất sắc trong việc thúc đẩy biết chữ.

• Sử dụng công nghệ số: Các nền tảng học trực tuyến, ứng dụng di động, và phát thanh giáo dục đang được sử dụng để tiếp cận những người ở vùng sâu, vùng xa.

Các tổ chức phi chính phủ như Save the Children và Literacy Worldwide cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp chương trình học tập và tài liệu giáo dục cho các cộng đồng khó khăn.

Việt Nam và hành trình xóa mù chữ

Việt Nam là một trong những quốc gia có thành tựu ấn tượng trong việc xóa mù chữ. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào “Bình dân học vụ” với khẩu hiệu “Người biết chữ dạy người không biết chữ”. Chỉ trong vòng một năm (1945-1946), hơn 2,5 triệu người đã được học đọc và viết, một kỳ tích trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn.

Theo số liệu năm 2020, tỷ lệ biết chữ của Việt Nam đạt khoảng 98%, một trong những mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức ở các vùng sâu, vùng xa và cộng đồng dân tộc thiểu số, nơi việc tiếp cận giáo dục còn hạn chế. Các chương trình như “Phổ cập giáo dục tiểu học” và “Xóa mù chữ cho phụ nữ và trẻ em gái” đã giúp cải thiện đáng kể tình hình.

Tại Việt Nam, Ngày Quốc tế Xóa Nạn Mù Chữ thường được kỷ niệm thông qua các hội thảo, chiến dịch truyền thông, và hoạt động hỗ trợ giáo dục ở các địa phương. Các tổ chức như Bộ Giáo dục và Đào tạo, UNESCO Việt Nam, và các tổ chức phi chính phủ thường phối hợp tổ chức các sự kiện để nâng cao nhận thức và khuyến khích học tập suốt đời.

Thách thức và định hướng tương lai

Dù có nhiều tiến bộ, cuộc chiến chống mù chữ vẫn đối mặt với các thách thức lớn:

• Bất bình đẳng giới: Phụ nữ và trẻ em gái chiếm phần lớn trong số những người mù chữ, đặc biệt ở các khu vực nghèo khó.

• Xung đột và nghèo đói: Các khu vực bị chiến tranh hoặc nghèo đói thường thiếu trường học, giáo viên, và tài liệu học tập.

• Khoảng cách số: Công nghệ số mang lại cơ hội học tập, nhưng những người ở vùng sâu, vùng xa thường không có thiết bị hoặc kết nối internet.

Để giải quyết các thách thức này, UNESCO và các đối tác đề xuất các giải pháp:

• Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng giáo dục ở các khu vực khó khăn.

• Phát triển các chương trình giáo dục song ngữ để hỗ trợ các cộng đồng dân tộc thiểu số.

• Sử dụng công nghệ như radio, ứng dụng học tập, và nền tảng trực tuyến để tiếp cận những người không thể đến trường.

• Thúc đẩy bình đẳng giới trong giáo dục, đặc biệt là ở các khu vực có tỷ lệ mù chữ nữ cao.

Ngày Quốc tế Xóa Nạn Mù Chữ là một lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng biết chữ là quyền con người cơ bản và là nền tảng cho một thế giới công bằng, hòa bình, và bền vững. Dù thế giới đã đạt được nhiều tiến bộ, vẫn còn hàng triệu người chưa được tiếp cận với giáo dục cơ bản. Tại Việt Nam, những thành tựu trong việc xóa mù chữ là minh chứng cho sức mạnh của ý chí và sự đoàn kết, nhưng vẫn cần nỗ lực hơn nữa để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.

Ghé blog Fahasa để xem thêm nhiều nội dung bổ ích khác!